Mới
đây đã nổi lên tin tức về việc Trung Nhật sắp hình thành một liên minh.
Chẳng biết điều này có đúng hay không nhưng dường như nghe rất lạ tai
khi người ta ít khi nhắc đến hai chữ “hữu nghị” trong quan hệ giữa hai
nước.
 |
| (Ảnh: easygo-china.com) |
Kể từ thế kỷ 19, hai nước đã đụng độ
nhau tại hai cuộc chiến – cuộc chiến thứ nhất giành quyền kiểm soát
Triều Tiên giữa những năm 1890, và cuộc chiến thứ hai là cuộc xâm lược
Trung Quốc của Nhật trong chiến tranh thế giới thứ hai. Những căng
thẳng liên quan đến lịch sử của hai cuộc chiến này vẫn còn đến ngày
nay, khiến cho quá trình hai nước tiến gần đến nhau là gần như không
thể.
Bước tiến quan trọng
Lịch sử
và văn hóa là hai khúc mắc chính làm cho quan hệ hai nước khó có thể
tiến lên phía trước. Các quan chức hai nước có vẻ bị cho là những người
đã gây nên tình cảnh hiện tại, nhưng các quan chức Nhật Bản lại đang
phải chịu nhiều chỉ trích hơn. Họ đã thông qua bộ sách giáo khoa lịch
sử mới khiến người dân nước láng giềng phải phẫn nộ, rồi họ lại đi thăm
ngôi đền Yasukuni, nơi thờ binh lính Nhật chết trong thời gian xâm
chiếm Trung Quốc.
Thế
nhưng, vị thủ tướng mới nhậm chức của Nhật Bản Yukio Hatoyama có vẻ đã
quyết tâm làm nên một một sự thay đổi lớn tại châu Á. Ông cam kết sẽ
tăng cường mở rộng quan hệ với các nước châu Á, và đặc biệt là với
Trung Quốc. Ông khẳng định rằng sẽ không đi thăm ngôi đền kia và khuyến
cáo các thành viên nội các và quan chức chính phủ hạn chế đến đó. Nút
thắt đầu tiên của mối quan hệ có vẻ đã được tháo bỏ.
Những sức mạnh căn bản
Khi
người ta liên minh với nhau, chắc chắn sẽ tạo ra một sức mạnh mới. Và
ngày nay, thứ sức mạnh thường được đề cập hơn là đến sức mạnh kinh tế.
Không ai có thể phủ nhận được sức mạnh kinh tế của nền kinh tế lớn thứ
hai thế giới, dù cho trong những năm qua, tăng trưởng của nước này vẫn
còn trồi sụt. Vấn đề cơ bản sẽ được giải quyết nếu liên minh Đông Á
hình thành. Nhật và Trung Quốc là nước xuất khẩu lớn của thế giới, vì
thế nếu có bất cứ một bước tiến nào làm suôn sẻ thêm dòng chảy thương
mại tại khu vực thì chắc chắn hàng hóa của hai nước này sẽ được hưởng
lợi. Tính tổng cộng GDP năm 2008 của hai nước cộng vào cũng đã gần bằng
Mỹ.
Tuy sức
mạnh về an ninh có thể còn quá sớm để tính đến, nhưng cứ nhìn chi tiêu
và những thay đổi trong quân sự những năm qua cũng có thể thấy được sức
mạnh của họ khi trở thành một liên minh án ngữ ở Đông Á. Năm 2006, Nhật
Bản đã nâng cấp Cục Phòng vệ thành Bộ Quốc phòng. Điều này có thể thấy
Nhật Bản giờ đây đã quan tâm tới sức mạnh “quân sự” của mình. Năm 2008,
Trung Quốc đã chi tới 85 tỷ USD cho quốc phòng, chiếm 6% chi tiêu quốc
phòng toàn cầu, đứng ở vị trí thứ 2 sau Mỹ, còn Nhật đứng ở vị trí thứ
7.
Nếu một liên minh giữa hai nước này xuất hiện thì, thế giới có thể sẽ có thêm một trung tâm mới, mang trong mình cả uy và lực.
Liệu có khả thi về một liên minh "đầy bất ngờ"?
Rào cản
lớn nhất trong tiến trình này nằm ở thái độ khác nhau của hai nước đối
với lịch sử và những hành động của cha ông họ. Đó là lý do vì sao Trung
Quốc vẫn nhấn mạnh Nhật Bản phải đưa ra lời xin lỗi nghiêm túc vì những
điều mà binh lính nước này đã gây ra, trong khi Nhật cảm thấy không cần
thiết phải làm như vậy. Với suy nghĩ của người phương Đông thì xin lỗi
và chấp nhận lời xin lỗi cũng là cả một vấn đề, đặc biệt khi nó liên
quan đến “bộ mặt” quốc gia.
Về vấn
đề tranh chấp lãnh thổ và khai thác vùng biển phía đông Trung Quốc,
cũng không dễ dàng để đạt được thỏa thuận thông qua đàm phán, bởi những
vấn đề này là cực kỳ nhạy cảm ở cả hai nước.
Hình
ảnh tiêu cực về Trung Quốc của người Nhật lại còn xấu hơn. Một cuộc
khảo sát truyền thông gần đây cho thấy suy nghĩ của người Nhật về Trung
Quốc đã xấu đi đáng kể sau vụ bánh bao có độc tố. Nhưng thực tế, liệu
có phải nguyên nhân sâu sắc là ở nỗi lo về một sự nổi lên của một cường
quốc? Vấn đề cơ bản có phải chăng là vai trò và quyền lực của mỗi nước
tại châu Á.
Thêm vào
đó, vấn đề tập trung hiện tại của DPJ vẫn là chính trị trong nước, mà
cụ thể là cuộc bầu cử thượng viện trong năm tới. Vì thế, nhiều nhà phân
tích vẫn cho rằng DPJ vẫn khó có thể tạo ra những thay đổi lớn trong
chính sách với Trung Quốc. Một liên minh mà những người đứng đầu còn
đang bận những công việc của riêng mình, còn người dân thì vẫn ôm
trong mình những hình ảnh không tốt về phía bên kia thì liệu việc hình
thành liên minh đó có thể trở thành hiện thực được hay không, chứ chưa
nói gì đến sự tồn tại lâu dài và bền chặt?